Yazı İçeriği
Gebelik her biri 14 haftadan oluşan 3 döneme ayrılır Önce kalp ve merkezi sinir sistemi gelişir Embriyo 8’inci haftada hareket etmeye başlar Bebeğin cinsiyeti 14. haftada belli olur İlk hareketler 19. haftada hissedilir Fetus nasıl beslenir? Bebeklerin aylara göre ağırlık ve uzunluğu

Bebekler anne karnında işitmeye 20. haftada başlar

Bir bebeğin anne karnında ay ay gelişimi, anne adaylarının en merak ettiği konuların başında gelir. Doğumuna kadar boyunun ve kilosunun nasıl geliştiği, bu gelişimin ve değişikliklerin anne adayını nasıl etkilediği, bebeğin ilk oluşan organları, cinsiyeti hatta hangi ay tekmelemeye başladığı... İşte, en çok merak edilen bu soruların yanıtları…


Gebelik her biri 14 haftadan oluşan 3 döneme ayrılır

Ailenize yeni bir üyenin katılacağını öğrendiniz. Bu andan itibaren ilerleyen gebelik haftaları boyunca anne karnındaki bebek hızlı bir büyüme gösterecek, organ ve organların meydana getirdiği sistemler gelişerek bir bölümü anne karnında işlev göstermeye başlayacaktır. Gebelik her biri 14 haftadan oluşan 3 döneme ayrılır ve her dönem trimester olarak adlandırılır. Gebeliğin ilk 10 haftası gelecekte organlara ve sistemlere farklılaşacak dokuların oluştuğu dönemdir. Bu yüzden gelişen embriyo ilaç, radyasyon, kimyasal maddeler ve enfeksiyon ajanlarına karşı bu dönemde çok duyarlıdır. 10. haftadan sonra ise embriyo ‘fetus’ adını alır. Fetal cinsiyet sperm ile ovum’un birleşmesi sırasında belirlenir. Anneden daima X kromozomu gelirken, babadan X veya Y kromozomu gelerek döllenme aşamasında XX veya XY kromozom dizilimi oluşarak cinsiyet belirlenir. Gebeliğin yaklaşık 6-7. haftasından itibaren üreme organları gelişmeye başlar. Ancak 12. haftadan sonra kız veya erkek yönünde dış ve iç genital (üreme) organlarında farklılaşma izlenir.

Omuriliği meydana getirecek olan nöral tüp 17. günden itibaren gelişmeye başlar ve 27. gün nöral tüp oluşarak kapanmaya başlar. Folik asit nöral tüp gelişimi ve kapanmasında kritik bir role sahiptir. Çoğu zaman adet gecikmesi ile beraber folik asit başlanır ve nöral tüpün kapandığı dönemde anne adayı folik asit kullanamaz. Oluşan her 100 gebeliğin ancak dörtte biri canlı doğumla sonuçlanır. Gebeliğin yerleşiminden önce (İmplantasyon) gebeliklerin yüzde 45'i yerleşimden sonra ise yüzde 30'u kaybedilir.

Önce kalp ve merkezi sinir sistemi gelişir

Embriyoda ilk gelişen yapılar kalp ve merkezi sinir sistemidir. Anne rahmine yerleşme sürecinde olan embriyonun büyümeye devam etmesi ve varlığını devam ettirebilmesi için kendine ait bir dolaşım sistemi oluşturarak anne dolaşımı ile entegre olması gereklidir. Embriyonun bir bölümü plasentayı oluşturan hücrelere farklılaşırken kalan kısmı organ ve sistemleri oluşturacak embriyonal diske farklılaşır. Embriyoda dolaşım 17. günde oluşmaya başlar. Fetal kalp ise 4. haftadan sonra çalışmaya başlar. Aynı zamanda embriyo ve plasenta arasında dolaşımsal bağlantı kurulur. 6-7. haftada en erken sinir uçları omurilikte gelişir, ayrıca iç üreme organları ile beraber böbrekler başta olmak üzere boşaltım sisteminin de oluşum süreci başlar. Aynı dönemde kalbin gelişimi tamamlanır. Üst dudak gelişimi ve kulak çıkıntıları oluşur.

Embriyo 8’inci haftada hareket etmeye başlar

Embriyo 8 hafta gibi koordine olmayan hareketlere başlar, yeterince uzun izlenirse sıçrama, kol ve bacak hareketleri gözlenebilir. 10 haftaya kadar olan periyotta önce kol ve bacak çıkıntıları ortaya çıkar sonra el ve ayak parmakları oluşur. Beyin kesecikleri gelişip ön, orta ve arka beyin gelişimi başlar. Onuncu haftadan sonra artık anne karnındaki bebek ‘fetus’ olarak adlandırılır. Baş-popo uzaklığı 45 mm ve üzerine ulaştığında karın ön duvarındaki geçici fıtık kaybolur ve ince bağırsaklar karın içine döner. Özellikle nukal (Ense, boyun) saydamlık ölçülürken 11-14 hafta arasında fetusun belirgin sıçrama hareketleri yaptığı izlenir. On ikinci gebelik haftasında uterus (Rahim) karın içinde yukarı doğru her hafta 1 cm yükselmeye başlar. 10. haftada başlayan kemiklerde kalsiyum birikimi hız kazanır. Deri ve tırnak gelişimi başlar. El ve ayak parmakları ayırt edilebilir. Kendiliğinden fetal hareketler başlar.

Bebeğin cinsiyeti 14. haftada belli olur

Dış üreme organları kadın veya erkek yönünde farklılaşmaya başlar. Anne adayı bebeğinin cinsiyetini uygun koşullar varlığında 14. haftadan itibaren öğrenebilir. Ancak muayene ve ultrason değerlendirmesi sırasında fetusun pozisyonu, yatış şekli, bacaklarının kapalı olmasına bağlı olarak dış üreme organlarının görülmesi zor olabilir. Böyle bir durumda 16. haftada muayenenin tekrarlanması yoluyla bebeğin cinsiyeti hakkında bilgi verilebilir. Bir bebeğin cinsiyetinin belirlenmesinin tek ultrasonografi ölçütü dış genital organların görünümüdür. Kemik yapısı, büyüklük gibi bulgular cinsiyet belirlemede kullanılmaz. Böbrekler 12. haftada idrar üretmeye başlar.

İlk hareketler 19. haftada hissedilir

Anne adayı ilk gebeliklerde yaklaşık 19-21. haftalar arasında hareketleri hissedebilir. Ancak ilk hissedilen hareketler dokunma, çarpma şeklindedir. Zamanla hissedilen hareketler daha koordine ayakların bulunduğu bölgede ve sert hareketlerdir. Bir gebelikte baba adayını en çok heyecanlandıran bazen de korkutan olay eşinin karın bölgesine elini koyduğunda hissettiği harekettir. Genelde baba adayları gebeliğin 22-24. haftaları arasında dışarıdan hareketleri hissedebilirler. Anne tarafından hareketlerin hissedilebilirliğini etkileyen faktörler, anne adayının vücut ağırlığı plasentanın yerleşim yeri ve fetusun anne rahmindeki konumudur. Annenin doğum sayısı arttıkça hareketleri 1-2 hafta daha erken hissedebilir. Ancak kimi anne adayı 14 hafta gibi erken dönemde bebek hareketlerini hissettiklerini ifade etseler de bu olası değildir. Çünkü bu dönemde fetus yaklaşık 90-100 g arasında bir ağırlığa sahiptir. Özellikle zayıf anne adayları bu dönemde ana atardamar atımlarını ritmik hareketler şeklinde hissedebilirler ve bu atımlar bebek hareketleri şeklinde algılanabilir. Deri de keratin adı verilen su geçirmez protein ile kaplanmaya başlar ayrıca saçlı deri adalar halinde oluşur. Lanugo adlı ince uzun koyu renkli tüyler vücudu örtmeye başlar. Fetus 20. haftada günün yüzde 10-30'unu hareket ederek geçirir.

20-22. haftalar arasında ise işitme başlayacaktır. Yirmi dördüncü gebelik haftasında fetus 630 g ağırlığındadır. Cilt altında yağ depolanmaya başlar. Kaşlar ve kirpikler oluşur. Yirmi altıncı haftada deride ağrı reseptörleri ortaya çıkar. Dolayısıyla fetus ağrılı uyaranlara yüzünü buruşturarak tepki verebilir. Yirmi sekizinci haftada izole göz kırpmalar artar. Beyin korteksinin gelişimi 20-22. gebelik haftalarında başlar. Yirminci haftada fetal beyin düzgün yüzeyli ve pürüzsüzdür. Beyin kıvrımlı görüntüsünü 22. haftadan sonra kazanmaya başlar ve 2 yaşına kadar devam eder. Beyin gelişimi en son olan ve hatta doğumdan sonra da devam eden organdır.

Yutma hareketi 12. hafta da başlar. Gebeliğin son dönemlerinde fetus günde 200-760 ml amniyon sıvısı yutar. Gebeliğin 16. haftasından sonra mide ortalama saatte bir düzenli olarak dolar ve boşalır. Pankreas ve tiroit bezinden 12. haftadan itibaren hormonlar salınmaya başlar. Fetal böbreklerin gelişimi 7-8. haftalarda başlar. Fetal idrar yapımı 12. haftada başlar. Solunum hareketleri 16.haftada, emme hareketleri ise 24. haftadan sonra başlar. Duyusal işlevler ise gebeliğin 2. yarısında başlar; fetus sesleri 24. haftada duymaya başlar, özellikle yüksek şiddette olan endüstriyel sesler, konser ve sinema salonundaki seslere hareket ederek tepki verir. Işık algısı 28. haftadan sonra ortaya çıkar. Görme keskinliği doğumda bile azdır. Renk ayrımı ise doğumdan sonra ortaya çıkar.

Fetus nasıl beslenir?

Bebek içi sıvı dolu bir kese içinde büyür. Bu kese ve içindeki sıvı bebeği çarpmalardan korur, vücut sıcaklığını sabit tutar, bebeğin kolayca hareket edebileceği ortam sağlar, doğum sürecinde basınç yaratarak itici güç oluşturur. On altıncı gebelik haftasından itibaren amniyon sıvısının yüzde 90'lık bir bölümünü, fetusun idrarı oluşturur. Gebeliğin 34-36. haftasından itibaren amniyon sıvısında azalma başlar. Gerek sıvı miktarındaki artış gerekse azalma fetus ile ilgili bazı önemli sorunların habercisi olabilir. Bu nedenle bu probleme yol açan fetus veya plasentadaki sorunun araştırılması gereklidir. Plasenta anne dolaşımı ile fetal dolaşım arasında aracılık yaparak anneden oksijen, glukoz, aminoasit, yağ asiti, eser elementler, bazı vitaminler ve antikorların kontrollü bir şekilde geçişini sağlarken, fetustan da karbondioksit ve diğer atık maddelerin anne kanına geçmesini sağlar. Anne ve bebeğin dolaşımı hiç bir zaman karışmaz. Bu özelliği ile insan plasentası diğer tüm canlıların plasentasından ayrılır. Plasenta gebeliğin 18. haftasında fetus ile aynı ağırlıktadır. Ondan sonra ise fetus hızla büyüyecek, plasenta fetus ağırlığının altıda biri kadar bir ağırlığa sahip olacaktır.

Onuncu haftada fetal periyodun başlangıcında fetus 14 gram iken 40. haftada doğumun gerçekleştiğini kabul edersek, doğumda yaklaşık 3500 gramdır. Bu da geçen yaklaşık 30 haftalık sürede 250 kat büyüdüğünü bize gösterir. Fetal ağırlık artışının büyük bölümü son trimesterde gerçekleşir (28 haftadan sonra).

Bebeklerin aylara göre ağırlık ve uzunluğu

Aylara göre beklenen uzunluk ve ağırlıklar aşağıdaki tabloda özetlenmiştir. Bunlar yaklaşık değerlerdir. Her fetusun farklı bir büyüme hızı ve potansiyeli olduğu unutulmamalıdır.

Tamamlanmış Ay               Ağırlık (g)             Uzunluk (cm)

3                                                 100                       12
4                                                 300                       16,5
5                                                 600                       30
6                                               1000                       37,5
7                                               1700                       42,5
8                                               2600                       47,5
9                                               3500                       51