Yazı İçeriği
Bipolar bozukluk nedenleri Bipolar bozukluk belirtileri İntihar riski yüksek Bipolar bozukluk tedavisi Bipolar bozukluğun ilacı ‘beyin tuzu’

Bipolar bozukluk ne demek?

Çok mutlu ya da çok üzgün, çok sinirli ya da çok sakin… Bu duygusal geçişleri yaşayan kişiler gözlemlendiğinde ilk olarak akla; bipolar bozukluk (manik depresyon) gelir. İki uçlu duygu durum bozukluğu da denilen bipolar bozukluk, kronik bir ruhsal rahatsızlıktır. 2016’da dünyada 40 milyon kişide görülen bu rahatsızlık, çoğunlukla 20’li yaşlarda genetik nedenlerle ortaya çıkar ve cinsiyet gözetmez. Bipolar bozukluk bazı kişilerde hafif dereceli seyrederken, bazı kişiler şiddetli duygu atakları nedeniyle hastanede yatarak tedavi edilir.


Bipolar bozukluk nedenleri

Bipolar bozukluğun nedenleri arasında ailesel yatkınlığın yanı sıra başka etmenler de bulunur. Ailede iki uçlu duygu durum bozukluğu öyküsünün olması veya dalgalanmalarla giden hayat öyküleri, bu rahatsızlığa yatkınlığa dikkat çeker. İş yaşantısındaki kopmalar, ilişkilerde süreksizlik, alkol madde kullanımı gibi sorunlar, intihar veya yatarak tedavi görme öyküsü, psikiyatrik muayenede iki uçlu duygu durum bozukluğu açısından daha ayrıntılı değerlendirmeyi gerektirir.

Bipolar bozukluk belirtileri

Mani döneminde ne görülür?

Bipolar bozuklukta birbirinden çok farklı iki uç vardır. Bir uçta mani dönem; yani aşırı neşelilik, çok konuşma, kavgacılık, sinirlilik varken, diğer uçta depresif dönem; yani mutsuzluk, isteksizlik, durgunluk bulunur. Mani döneminde kişide sinirlilik veya neşeyle giden ciddi enerji artışı, uykusuzluk, konuşmada artış görülür. Bazen bu belirtilerin şiddeti daha hafiftir, daha az zarara yol açar ve gözden kaçabilir. Bu nedenle bu dönem ‘hipomani’ olarak adlandırılır. Kişi kendini pozitif, üretken, yaratıcı hissedebilir. Manik dönemlerde kişi, çok yükselmiş ve kendinden emindir. Bu durum çevredekiler tarafından fark edilse bile kişi farkında değildir. Kişiler sadece depresif dönemlerde tedavi arayışına girer. Bu nedenle tedavi zorlaşır.

Majör depresyon ile karıştırılıyor

Bipolar bozukluğun diğer ucu ‘depresyon’dur. Depresif ataklar dönemlerinde mutsuzluk, üzgünlük, çaresizlik, umutsuzluk, suçluluk, yetersizlik hisleri, ilgi-istek kaybı, iştah ve uyku değişiklikleri ortaya çıkar ve bu süre en az 2 hafta sürer. Bipolar bozukluğun neden olmadığı, yani maninin eşlik etmediği, depresyonun ise şiddeti değişebilir. İki uçlu duygu durum bozukluğu olan bir kişinin yaşadığı depresif atak, majör depresyon farklı muayene bulgularına sahip değildir. Bu nedenle hastaların 3’te 2’si yanlış tanı alır. İki uçlu duygu durum bozukluğundaki depresif dönem tedavisinde antidepresan kullanımı, duygu durum dalgalanmasına veya maniye kaymaya neden olabilir. Bu sebeple yanlış tanı ve tedavi riski taşır. Psikiyatrik muayene yapılmadan antidepresan tedavisine başlanması tehlikelidir.

İntihar riski yüksek

İki uçlu duygu durum bozukluğundaki en önemli noktalardan biri de kişinin ani gelişen ataklar sırasında risk algısının düşmesi sebebiyle zarara açık olmasıdır. Depresif atak döneminde, intihar riski de yüksektir. Bu yüzden bipolar bozukluk ile majör depresyonunun birbirinden ayrımı ve uygun tedavi kişinin yaşamını koruyabilmek için elzemdir.

Bipolar bozukluk tedavisi

Psiko-eğitim denilen öğrenme süreci, hem kişinin hem de yakınlarının atakların başlangıç bulgularını ayırt edebilmesi ve tedaviyi sahiplenebilmesi açısından çok önemlidir. Atakları engellemek amaçtır. Bunun için duygu durum düzenleyici denilen bir grup ilaç, uzun sürelerle, bazen de ömür boyu kullanılır. Ataksız hali sürdürmek amacıyla uygulanan bu tedavi, bipolar bozukluk tanısının ilk dönemlerinde kişileri bağımsızlığın yitirilmesi gibi duygulara sürükleyebilir. Hastalığı anlamak ve kabul etmek, atakları önlemede en etkili adımdır. Bu sebeple ilaçla tedavi dışında, bipolar bozukluğun getirdiği yükler üzerine konuşmak ve bu yükü hafifletmek tedavinin önemli bir parçasıdır. Bipolar bozukluğun taşıdığı ‘damga/yafta’, hastalık tanısını reddetme, görmezden gelmeye yol açan önemli sorundur. Bu hem aile hem de kişinin hastalığı tanımasında etkilidir.

Bipolar bozukluğun ilacı ‘beyin tuzu’

Bipolar bozukluk ilaç tedavisinde en eski ve güvenilir madde lityumdur. Bu maddenin atakları etkili biçimde önleyebilme kapasitesi, hastalığın halk arasında ‘beyin tuzu eksikliği’ olarak anılmasına yol açmıştır. Eksik olan tuz, yani lityum, yerine konduğunda eksiklik giderilir ve tedavi tamamlanır.