Yazı İçeriği
Böbrek nakli nedir? Böbrek nakli gereken kişiler ne yapmalı? Böbrek naklinde kimler canlı verici olabilir? Kan grupları uyuşmuyorsa çözüm çapraz nakil Böbrek nakli nasıl yapılır? Kadavradan böbrek nakli ameliyatı nasıl yapılıyor? Nakilde hangisi daha iyi? Canlı mı, kadavra mı? Böbrek nakli sonrası Böbrek nakli olanlar: Bunlara dikkat! Böbreğini bağışlayanı nasıl bir yaşam bekliyor? Vücut böbreği reddederse... Böbrek naklinde risk faktörleri

Böbrek nakli sonrası bunlara dikkat!

Türkiye’de bir yılda böbrek nakli yapılabilen kişi sayısı 2 bin 500 seviyelerinde bulunuyor. Bu rakam 60 binin üzerinde nakil bekleyen kişi bulunduğu düşünüldüğünde oldukça yetersiz. Ülkemizdeki nakillerin çoğu canlı vericiden yapılırken, kadavradan nakil, çeşitli önyargılar nedeniyle yeterince uygulanamıyor. Böbrek nakli uzun bir süreç… Konuyla ilgili akla gelebilecek tüm detayları ve soruları bu yazımızda derledik.


Böbrek nakli nedir?

Böbrek nakli, canlı vericiden ya da kadavradan yani ölmüş ve böbrekleri sağlam bir kişiden alınan böbreğin ihtiyaç sahibi olan kişiye takılmasına denilir.

Böbrek nakli gereken kişiler ne yapmalı?

1. Kişi, ilk olarak kendisine en yakın organ nakli merkezine başvuruyor. Bu merkezler, Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendiriliyor.

2. Kişi, nakil olmak için gereken şartlara sahipse, ulusal listeye kaydediliyor.

3. Bağışlanan organlar bu liste içinde belli bir sıralamaya göre dağıtılıyor. Bu sıralamada ilk sırayı diyalize giremeyecek durumda olan acil vakalar alıyor. Verici ve alıcının uyumu söz konusu olduğu için mutlak bir sıralamadan bahsetmek mümkün değil.

4. Kimin alıcı olacağı, belli kriterlere göre yapılan bir puanlama usulü ile belirleniyor.

5. Kişi nerede nakil olursa olsun, tüm masrafları devlet tarafından karşılanıyor.

Böbrek nakline engel durumlar ise şöyle…

  • Naklin faydası olmayacağının düşünüldüğü vakalar.
  • Nakil olmaya engel başka hastalıklar.
  • Kişinin yaşam beklentisinin düşük olması.

Böbrek naklinde kimler canlı verici olabilir?

Böbrek naklinde kişinin 4. dereceye kadar akrabaları ve yine 4. dereceye kadar kayın hısımları (eşinden dolayı gelişen akrabalar) böbrek verebilir. Akrabalığı ya da hısımlığı olmayan kişilerin birbirine organ vermesi yasal olarak mümkün olmakla birlikte, bu durumlar, akıllarda soru işareti kalmaması için nakilin yapılacağı ilde kurulan Etik Kurulu tarafından değerlendirilir. Vericinin hiçbir baskı altında kalmadan ve karşılık beklemeden böbreğini vermeye razı olup olmadığı araştırılır. Ancak Etik Kurul’a başvurmadan önce, organ nakli merkezinin nakil için tıbbi ve sosyal bir engel olmadığını onaylaması gerekir.

Kan grupları uyuşmuyorsa çözüm çapraz nakil

Bazı durumlar böbrek nakline engel teşkil eder. Örneğin bebeğine böbreğini vermek isteyen annenin kan grubu ile bebeğinki tutmayabilir. Bu uyumsuzluk nedeniyle nakil yapılamayabilir. Ancak aynı durumda olan bir başka verici-alıcı öyküsü varsa, bu kişiler karşılıklı olarak vericilerini değiştirebilir. Örneğin, annenin kan grubu B, çocuğunki A ise; anne böbreğini kan grubu B olan bir başka kişiye verir. O kişinin kan grubu A olan vericisinin böbreği de ilk kişiye nakledilir.

Böbrek nakli için A, B ve 0 kan grubu uyumu olması şart. 0 grubu genel verici, AB grubu ise genel alıcı olabiliyor. Nakilde Rh sisteminin ise bir önemi yok. Doku uyumu olmadan nakil yapılabiliyor ancak tercih söz konusu ise doku grupları içinde özellikle DR antijenlerinin uyumlu olması büyük önem taşıyor. Kadavradan yapılan nakillerde ise en az bir DR uyumu mutlaka gerekiyor.

Böbrek nakli nasıl yapılır?

Canlı vericinden böbrek nakli demek, böbrek yetmezliği yaşayan kişinin bir yakınından ya da kan uyumunun sağlandığı herhangi bir kişiden nakil yapılması demektir. Canlı vericiden böbrek nakli ameliyatının aşamaları şöyledir:

  • Ameliyatlar ardışık olarak yapılıyor. Ameliyathaneye önce verici giriyor.
  • Kapalı nefrektomi yöntemiyle, 1 cm’lik üç delik açılarak böbreğe ulaşılıyor ve organ serbestleştiriliyor.
  • Ardından kasığın alt bölgesinde 5-8 cm arasında bir kesi ile tamamen serbestleşmiş ve batın boşluğunda bekleyen organ dışarı alınıyor.
  • Bu işlem yaklaşık 2.5 saat sürüyor.
  • Ameliyatın son bir saatinde ise alıcı diğer ameliyathaneye alınıyor. İlk ameliyat sürerken alıcının kasık bölgesi ve damarları hazırlanıyor.
  • Vericinin böbreği soğuk serumdan geçirilip, diğer ameliyathanede alıcıya naklediliyor.
  • Alıcının kasık damarları ile böbrek damarları birbirine bağlanıyor.
  • Verici canlı olduğu için damarlar açıldıktan birkaç dakika sonra idrar gelmeye başlıyor yani böbrek erken çalışıyor.
  • Bu sırada vericinin kesileri gizli dikişlerle dikilmiş ve odaya çıkmış oluyor.

Kadavradan böbrek nakli ameliyatı nasıl yapılıyor?

Kadavra, vücudundaki diğer organları sağlam ancak beyni ölmüş kişidir. Kadavradan bağış olduğu zaman uyumlu olan kişilerin adı belirlenir ve merkezlere haber verilir. Gelen kişiler de her türlü olasılığa karşı muayene edilir, diyalize girer ve ameliyata hazır hale getirilir. Tüm tıbbi eleme kriterlerine göre en uygun alıcı seçilir ve ameliyata alınır. Diğer adaylar gönderilse de ikinci sıradaki kişi her ihtimale karşı beklemeye devam eder. Ameliyat başarılı geçmişse, böbreğin dikilmeye başlandığı sırada ikinci sıradaki kişi de evine gönderilir. Böbrek uzun süre dışarıda beklediği için hemen çalışması mümkün olmayabilir, hatta bu durum 6 hafta kadar sürebilir. Bu süreçte kişi diyalize girmeye devam eder.

Nakilde hangisi daha iyi? Canlı mı, kadavra mı?

Böbrek nakilleri canlı vericiden veya kadavradan yapılabiliyor, ancak doktorların tercihi her zaman canlı verici yönünde oluyor. Çünkü canlı verici operasyonu kolaylaştırıyor. Öncelikle hazırlık aşaması daha rahat yürüyor, her şey bir plan çerçevesinde işliyor. Kadavrada ise zamana karşı yarışılıyor. Böbreğin nakline kadar geçen süre ne kadar uzarsa, komplikasyon oranları da o derece artıyor. Hasta açısından ise vericinin canlı ya da kadavra olması yaşamsal bir fark oluşturmuyor.

Böbrek nakli sonrası

Organ nakillerinde yeni organın vücuda uyum sağlaması için kişinin bağışıklığı ilaçlarla baskılanır. Dolayısıyla kişi enfeksiyonlara açık hale gelir. Bu yüzden çok iyi korunmalı ve mümkünse hiç enfeksiyon kapmamalıdır. Kişi nakilden sonra yoğun bakıma ihtiyaç duymasa da bağışıklık kırıcı ilaç kullandığı için karantinaya alınır. Ameliyattan bir hafta sonra, karantina kuralları konusunda eğitilmelerinin ardından taburcu edilir. Kişi bir ay boyunca tıbbi maske ile gezer, kendisinden topluluk içine çıkmaması istenir. İlk aydan sonra ilacın dozu düştükçe sosyalleşmeye başlayabilir.

Böbrek nakli olanlar: Bunlara dikkat!

Kişi ilk 3 ay boyunca haftada bir, ardından 2 haftada bir, 6 aydan sonra ayda bir, 1 yıldan sonra ise 6 ayda bir kontrole çağırılır. Kontrol tarihleri nefroloğun, merkezin ve kişinin tercihi ile ihtiyacına göre belirlenir. Organ reddinin yanı sıra vücutta oluşabilecek farklı sorunların da takip edilip mücadele edilmesi gerekir.

Böbreğini bağışlayanı nasıl bir yaşam bekliyor?

Böbrek naklinde vericide bazı özellikler aranır; öncelikle diyabet, yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol gibi hastalıkları bulunmaması, sağlıklı bir insan olması gerekir. Verici böbreğini bağışladıktan kısa süre sonra toparlanır. Tek böbrekle hayatına devam edebilir. Fakat bundan sonraki yaşamında böbreklerini ve diğer organlarını sıkıntıya sokabilecek hastalıklardan (diyabet, yüksek tansiyon ve yüksek kolesterol) korunmak için doktorların tavsiyelerine özen göstermesi ve kontrollerini ihmal etmemesi gerekir.

Vücut böbreği reddederse...

Böbrek naklinde yüzde 100 uyum beklenmez çünkü doku uyumları tam olsa da ölçülemeyen antijenik yapılar uyumsuz olabilir. Organ takıldıktan sonra, vücut organı yabancı olarak kabul edip savunma mekanizmalarıyla organa saldırmaya başlayabilir. Son yıllarda geliştirilen immünsüpresif ilaçlar sayesinde bu savunma mekanizmaları etkisiz hale getiriliyor. Ancak bu ilaçlar vücudun dışarıdan gelebilecek başka enfeksiyonlara karşı savunmasız kalmasına da neden oluyor. Burada da vücudu yüzde 100 savunmasız bırakmamak için hekimin deneyimi önem kazanıyor ve başarıda dikkate değer bir faktör oluyor.

Böbrek nakillerinde organın bir yıl boyunca sağlıklı çalışma oranı yüzde 98'dir. 10 yıl içinde bu oran yüzde 70’e iner ve kişilerin ilerleyen yıllarda tekrar diyaliz ihtiyacı olma ihtimali bulunur. Bir kişi hayatında birden fazla nakil olabilir ancak her yeni nakilde başarı oranı düşer.

Böbrek naklinde risk faktörleri

Böbrek naklinde risk faktörleri:

  • Her türlü cerrahi işlemde olduğu gibi böbrek naklinin de riskleri var.
  • Bu riskler, zaten kronik böbrek yetmezliği çeken, diğer organları da bu durumdan etkilenmiş olan alıcılar açısından daha yüksek.
  • Ayrıca yabancı doku nakledildiği için immünolojik reaksiyon riski de söz konusu.
  • Tüm bunlara rağmen nakil ameliyatlarında ölüm oranı yüzde 1’de kalıyor, böbreğin çalışma oranı ise yüzde 90’ın üzerine çıkabiliyor.