Yazı İçeriği
Kimler kemik iliği nakli vericisi olabilir? Kemik iliği nakli nasıl yapılır? Hangi kanserler için kemik iliği nakli yapılabilir? Hangi anemiler için kemik iliği nakli yapılabilir?

İlik nakli nedir?

Özellikle kanser tedavisinde ihtiyaç duyulan kök hücre hastaya sağlıklı kan hücreleri sağlamak için verilir. Kök hücrenin kaynaklarından biri olan kordon kanı, hastalığın tedavisine uygun olduğu sürece herkesten alınabilir. Diğer kaynaklar ise kişinin kardeşlerinden, akrabalarından veya akraba dışı kimselerden alınan kemik iliği ya da periferik kandır (damardaki kandır.) Buradaki kök hücrelerin alınıp hastaya transfer edilmesine ‘allojenik nakil’ denir. Bazı hastalıkların tedavisinde ise kişinin kendi kemik iliği kullanılır. Buna da ‘otolog nakil’ denir. Sıkça rastlanmamasına karşın, bir başka nakil türü de ‘singeneik nakil’ olarak adlandırılır. Bu da ikiz kardeşlerden birisinin diğerine kök hücre vermesi anlamına gelir. Kardeşten kardeşe kemik iliği naklinde uygunluk oranı Türkiye'de yüzde 25 iken, yurt dışında yüzde 18-20 civarındadır. Ülkemizde akraba evliliği fazla olduğu için uygunluk oranında yükselir.


Kimler kemik iliği nakli vericisi olabilir?

Kemik iliği nakli hakkında, vericinin yapılan işlemden zarar göreceği gibi yanlış inanış bulunur. Karaciğer veya böbrek naklinden kaçınanlar olduğu gibi, bu yanlış bilgiler nedeniyle kemik iliğini vermek istemeyenler de olur. Oysa işlemin vericiye bir zararı olmaz. Ancak, 2 yaşından küçük ve 60 yaşından büyük olanlar kemik iliği için verici olarak kabul edilmez.

Kemik iliği nakli nasıl yapılır?

İlik alınmadan önce kişinin kan sayımı yapılır ve kan değerlerine bakılır. Genel sağlık durumundan emin olmak için karaciğer, böbrek ve kanında herhangi bir hastalık olup olmadığına dair testler yapılır. Kök hücre nakli ise ameliyathanede gerçekleştirilir. Özel iğnelerle, kalça kemiğinin hemen üstünden girilerek, kemik iliğindeki tüm kan hücreleri alınır. Yaklaşık bir ünite olan bu kan, kök hücrelerinin ayrıştırılması için laboratuvara götürülür. Kök hücreler ayrıştırılır. Sayımı yapılıp, ne kadarının canlı olduğu saptandıktan sonra, verilecek kişi için uygun sayıda olup olmadığı hesaplanır. Uygunsa nakil için hazırlık yapılır. Vericinin kemik iliği ise kendisi için yeniden üretime başlar.

Hangi kanserler için kemik iliği nakli yapılabilir?

İlk grubu kan hastalıkları oluşturur. Bunların başında da lösemiler gelir. Tedaviye yanıt vermeyen veya kendisini yenileyen lösemilerden başta ALL (akut lenfoblastik lösemi), AML (akut miyeloblastik lösemi) ve KML (kronik miyeloblastik lösemi) sorunu olanların tedavisinde kemik iliği nakli önem taşır. Hatta ALL’nin bazı tiplerinde ilk tedavi seçeneği olur. Çocukluk çağında görülen ‘Non-Hodgkin’ lenfoma başta olmak üzere, tedaviye yanıt vermeyen veya nükseden durumlarda tek seçenek kemik iliği nakli olur. Başka bir lenf bezi kanseri olan Hodgkin lenfomanın tekrarlaması halinde de aynı tedavi yöntemine başvurulur.

Hangi anemiler için kemik iliği nakli yapılabilir?

Kemik iliğinin hiç kan hücresi üretemediği bir hastalık olan aplastik anemide ise kemik iliği nakli tek tedavi yöntemi olarak öne çıkar. Bu hastalık doğuştan olduğu gibi, sonradan da gelişebilir. Bazı virüsler, kimyasal maddeler ve ilaçlar aplastik anemiye yol açabilir. Kemik iliği naklinde, doğuştan gelen kan hastalıkları da önemli yer tutar. Akdeniz anemisi olarak bilinen talasemi, orak hücre anemisi ve nadir görülen bazı kan hastalıklarında da kemik iliği tek tedavi yöntemidir.